O‘QUVCHILARDA MA’NAVIY-AXLOQIY QADRIYATLARNI SHAKLLANTIRISHDA MA’NAVIY VA EMOTSIONAL INTELLEKTNING STRUKTURAVIY-FUNKTSIONAL TAHLILI

Mazkur maqola maktab o‘quvchilarining ma’naviy-axloqiy rivojlanishi kontekstida emotsional va ma’naviy intellekt o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda P. Salovey va J. Mayer tomonidan kiritilgan hamda D. Goulman ishlanmalarida rivojlantirilgan emotsional intellekt haqidagi ilmiy qarashlarning evolyutsiyasi ko‘rib chiqiladi, shuningdek, uning ta’lim jarayonidagi funksional resurs sifatidagi pedagogik talqini yoritiladi.

Alohida e’tibor adabiyot fanini o‘qitishda emotsional intellektning roliga qaratilgan bo‘lib, u badiiy matnni empatik qabul qilish, o‘quvchilarda emotsional sezgirlik va refleksiya rivoji orqali namoyon bo‘ladi. “Ma’naviy intellekt” tushunchasi esa shaxsning hayotiy ma’nolarni anglash va axloqiy tanlov qilish qobiliyati bilan bog‘liq bo‘lgan mazmun hosil qiluvchi va qadriyat yo‘naltiruvchi komponent sifatida tahlil qilinadi. Ko‘rsatilishicha, pedagogik kontekstda ma’naviy intellekt o‘quvchilarni qadriy baholash va refleksiya talab qiluvchi faoliyatga jalb etish orqali bilvosita shakllanadi.Maqolada “emotsional intellekt”, “ma’naviy intellekt” va “ma’naviy-axloqiy rivojlanish” tushunchalari o‘rtasidagi farqlar aniqlanib, ular turli tahlil darajalari — psixologik, mazmuniy va pedagogik

— sifatida izohlanadi. Muallif emotsional va ma’naviy intellekt shaxsning ma’naviy-axloqiy rivojlanishining muhim shartlari ekanini, ular orqali shaxsning qadriyat-emotsional sohasi shakllanishi ta’minlanishini ta’kidlaydi.

Tadqiqotda maktab ta’limi tizimida, xususan adabiyot fanini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning emotsional va ma’naviy rivojlanishini integratsiyalashga qaratilgan metodologik jihatdan asoslangan pedagogik modellarni ishlab chiqish zarurligi ilmiy asoslab beriladi.