Transport logistikasini optimallashtirish uchun o‘z-o‘zini moslashtirish algoritmini qo‘llash va gibrid evolyutsion algoritmning barqarorligini tahlil qilish

Qabul qilingan: 2026-07-17 17:32:43

Nashr etilgan: 2026-04-18

Annotatsiya

Ushbu ishda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari logistikasining integratsiyalashgan tizimida transport yo‘nalishlarini optimallashtirish uchun o‘z-o‘zini moslashtiruvchi gibrid evolyutsion algoritmga asoslangan tadqiqot yondashuvi taqdim etilgan. Tadqiqot qishloq xo‘jaligi sohasida tashishlarni rejalashtirishga qaratilgan bo‘lib, unda ushbu sohaning o‘ziga xos cheklovlari va matematik modellari hisobga olingan. Differensial evolyutsiya (DE), genetik algoritm (GA) hamda o‘zgaruvchan qo‘shnichilik qidiruvi (VNS) lokal takomillashtirish usulini birlashtiruvchi gibrid evolyutsion algoritm uchun parametrlarni o‘z-o‘zini moslashtirish algoritmi (SaDE) ishlab chiqildi. Taklif etilgan algoritmning turli o‘lchamdagi optimallashtirish masalalaridagi barqarorligi har tomonlama tahlil qilindi. Tajriba natijalari shuni ko‘rsatdiki, taklif etilgan yondashuv bazaviy evristik usullarga nisbatan transport xarajatlarini 15–18% ga kamaytiradi, yechimlar variatsiya koeffitsiyenti esa atigi 1,40% ni tashkil etib, algoritmning yuqori barqarorligi va natijalarning takrorlanishini tasdiqlaydi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Sethanan K., Jamrus T. Hybrid Differential Evolution Algorithm and Genetic Operator for Multi- Trip Vehicle Routing Problem with Backhauls and Heterogeneous Fleet in the Beverage Logistics Industry.Computers & Industrial Engineering,146(1):106571 https://doi.org/10.1016/j.cie.2020.106571

  2. Yang Z., Tang K., Yao X. Self-adaptive differential evolution with neighborhood search. Proceedings of the IEEE Congress on Evolutionary Computation, CEC 2008, June 1-6, 2008, Hong Kong, China, https://doi.org/10.1109/CEC.2008.4630935

  3. Alhijawi B., Awajan A. Genetic Algorithms: Theory, Genetic Operators, Solutions, and Applications. Evolutionary Intelligence, 17(3):1-12, 2023. https://doi.org/10.1007/s12065-023-00822-6

  4. Teoh B.E., Ponnambalam S.G., Ganesan K. Differential evolution algorithm with local search for capacitated vehicle routing problem. International Journal of Bio-Inspired Computation, 7(5) (2015) 321-342. https://doi.org/10.1504/IJBIC.2015.072260

  5. Abderrahman A., Karim el B., Ahmed E.H.A., Adil B. A hybrid algorithm for vehicle routing problem with time windows and target time.2017. Journal of Theoretical and Applied Information Technology 95(1):210-219

  6. Zhou Y., Wang J., Zhou Y., Qiu Z. Differential Evolution With Guiding Archive for Global Numerical Optimization. March 2016. Applied Soft Computing 43. https://doi.org/j.asoc.2016.02.011

  7. Pollaris H., Braekers K., Caris A., Janssens G.K., Limbourg S. Vehicle routing problems with loading constraints: State-of-the-art and future directions. OR Spectrum, 37(2) (2014). https://doi.org/10.1007/s00291-014-0386-3.

  8. Souza I.P., Boeres M.C.S., Moraes R.E.N. A robust algorithm based on Differential Evolution with Local Search for the Capacitated Vehicle Routing Problem. Swarm and Evolutionary Computation, (2023). 77(1):101245. https://doi.org/10.1016/j.swevo.2023.101245.

  9. Sulyukova L.F., Akhmedjanova Z.I. Improvement of the information system of cargo transportation routing management. E3S Web of Conferences, 2023, 401(67). https://doi.org/ 10.1051/e3sconf/202340105011.

  10. Toth P., Vigo D. Vehicle Routing: Problems, Methods, and Applications. Society for Industrial and Applied Mathematics. SIAM, 2014. https://doi.org/10.1137/1.9781611973594

  11. Talbi E.-G. Metaheuristics: From Design to Implementation. Wiley, 2009.

  12. Eiben A.E., Smith J.E. Introduction to Evolutionary Computing. Springer, 2003. ISBN: 978-3- 642-07285-7. https://doi.org/ 10.1007/978-3-662-05094-1.

  13. Dib O., Dib M., Caminada A. Computing Multicriteria Shortest Paths in Stochastic Multimodal Networks Using a Memetic Algorithm. 2018. International Journal of Artificial Intelligence Tools 27(07):1860012. https://doi.org/10.1142/S0218213018600126.

  14. Dib O., Moalic L., Mainer M.-A., Caminada A. An advanced GA–VNS combination for multicriteria route planning in public transit networks. Expert Systems with Applications Volume 72, 15 April 2017, Pages 67-82 https://doi.org/10.1016/j.eswa.2016.12.009

  15. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0957417416306820

  16. Cao E., M. Lai, and K. Nie, “A Differential Evolution & Genetic Algorithm for Vehicle Routing Problem with Simultaneous Delivery and Pick-up and Time Windows” IFAC Proceedings Volumes, vol. 41, no. 2, pp. 10576–10581, 2008. https://doi.org/10.3182/20080706-5-KR-1001.01791.

  17. Cordeau J.-F., Laporte G., Ropke S. Recent Models and Algorithms for One-to-One Pickup and Delivery Problems. Operations Research/Computer Science Interfaces, vol 43, pp. 327-357, Springer, Boston, MA. https://doi.org/10.1007/978-0-387-77778-8_15.

  18. Kachitvichyanukul V. Comparison of three evolutionary algorithms: GA, PSO, and DE. 2012. Industrial Engineering & Management Systems 12(3):215-223. https://doi.org/10.7232/iems.2012.11.3.215

Mualliflar haqida

L.F. Sulyukova
Z.I. Akhmedzhanova

License

How to Cite

[1]
L.F. Sulyukova and Z.I. Akhmedzhanova trans. 2026. Transport logistikasini optimallashtirish uchun o‘z-o‘zini moslashtirish algoritmini qo‘llash va gibrid evolyutsion algoritmning barqarorligini tahlil qilish. O‘zbekiston Ochiq Konferensiyasi. 1 (Apr. 2026), 502–510. DOI:https://doi.org/10.57033/.

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.